Bugün Türkiye'nin en büyük kenti İstanbul. On milyonu aşan nüfusuyla bir megakent olan İstanbul, aslında tarihin her döneminde önemli bir kent olma özelliğini korumuştu. Kentin adıyla ilgili tartışmaları bugün zaman zaman duyuyoruz. Konstantinapolis mi yoksa İstanbul mu tartışmaları kentin adını gündeme getiriyor. Aslında İstanbul adı da Konstantinapolis sözcüğünün geçirdiği evrimin bir göstergesi. Doğu Roma İmparatoru Konstantinus, bölgede bulunan antik çağ kenti Bizanta'yı imparatorluğun yeni başkenti yapıp, kenti yeniden imar ettirdği için buraya adını verdirmişti. Helen dilinde "polis" kent anlamına geliyor. Konstantinapolis, Konstantin'in kenti iken, Doğu Roma vatandaşları buraya kısaca kent anlamına gelen "polis" demeye başlamışlar. Zamanla kente gidip gelmelerini "eis tin poli" yada "stin poli" (Poli'ye, yani kente) sözleriyle ifade etmeye başlamışlar. İstanbul, stin poli sözcüklerinin Türçeye uyarlanmış hali. Üstelik tek örneği de değil. Dilimizde bir çok yer adı benzer bir sürçten geçmiş. Örnekleri çoğaltabiliriz. Söz gelimi Kos adası için de benzer biçimde stin Kos sözcüğünden İstanköy adı dilimize yerleşmiş. "Stin", eskilerin deyişiyle "harfi tarif" bir sözcük, yani bir anlamda artikel olarak da kullanılan belirteç. İzmir kentinin adı da benzer bir süreçten geçiyor. İlyada'da Homeros, Amazon kraliçesi Myrina'dan söz eder. Myrina adı büyük olasılıkla Helenik dönem öncesi Anadolu halkının taptığı ana tanrıçaya verdikleri isimlerden biri. Ana tanrıça tapınaklarını bulunduğu bölgeler Myrina olarak adlandırılıyordu. Buradan "stin Myrina" zamanla Smirna'ya dönüşmüş. Türkçe'ye de İzmir olarak geçmişti. Bir başka görüş de belgenin Luwi dilindeki adı olan "Sva Ma", "Kutsal Ana" sözüyle olan ilişkisi. Her halükarda bölgenin ve buradaki kentlerin Anadolu'nun en eski inançlarından biri olan Ana Tanrıça tapınımıyla ilgili adları olduğunu görüyoruz.
İznik ve İzmit kentlerimizin adlarının da Türkçe'ye giriş süreci benzer. Eski adı Nikea olan kentimiz "stin Nikea" dan İznik olmuş. Nikomedia kentinin adıysa kısaltılarak İzmit'e dönüşmüş.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder