Avanos

İlçenin tarihi Hititler dönemindeki Zuvinassa yerleşimine kadar gidiyor. Asur ticaret kolonileri döneminde yerleşen bu bölge, Bizans döneminde Vanesa olarak biliniyor. Vanesa adı, Anadolu'nun en eski dillerinden biri olan Luvice'nin ardıllarından biri olan Pamphylia dilinde antik sikkelerin üzerinde, Perge Artemisi'nin adı Vanassa Preiia olarak geçiyor. Buradan çıkarılan sonuçla, kraliçe adının işaret ettiği kişinin aslında Artemis olduğu ve bölgenin ana tanrıça tapımında önemli bir yere sahip olduğu düşünülüyor. Bizans kaynaklarındaki ismin halk arasında söylene söylene Avanos'a dönüştüğü kabul ediliyor. Ermenice Avan sözcüğü kasaba anlamına geliyor. Bunun, kentin adının söylenişine etki etmesi olası. Bununla birlikte kentin tarihi ve adının ortaya çıkışıyla ilgili selçuklu dönemine ait biri olan Çavuşlu mahallesini kuran, Alaeddin Keykubat'ın ordusundaki çavuşlardan biri olan Evrenos Gazi'dir. Evrenos Gazi'nin askerlerinin bir süre kaldığı bu mahalle büyür ve Evrenos adının bozulmuş hali olan Avanos adını alır. Çavuşlu Mahallesi'ndeki alaeddin Camii Hâlâ ayakta.